5

Goed, maar waar gaat dit allemaal heen, werkelijk?

N.

VOORUIT DAN MAAR

Gisteren hoorde ik in het journaal dat Albert Heijn gaat experimenteren met een nieuwe betaalmethode. Een Albert Heijn-vertegenwoordigster kwam aan het woord en vertelde glunderend dat je voortaan slechts je 'vingertip' hoefde te gebruiken en dat dan alles goed kwam. Ja, maar dat ging toch zomaar niet? Met je 'vingertip'? Is het niet gewoon vingertóp? Met een o dus? Ik begon me op te winden, want je hebt me algauw op de kast als je de taal misbruikt, maar ze ging gewoon door. Ik hoorde haar wel vier keer 'vingertip' zeggen en de rest van het bericht ontging me geheel.

Ik ben uiterst tolerant, jullie kennen me niet anders, maar wie 'vingertip' zegt, vindt in mij geen vriend. Ik zat aan het avonddiner terwijl dat journaal bezig was, maar ik schoof het bord aan de kant, sprong op (er zijn helaas geen beelden van) en zag nog nét hoe de vertegenwoordigster eruitzag. 'Jou krijg ik nog wel,' zei ik, en Elsie suste nog 'kom, kom', maar de avond was goed verziekt.

Het heeft me nog de hele dag dwarsgezeten. Vanavond keek ik op Google (ik zeg altijd dat ik 'kijk op Google', nooit dat ik 'googel' - mensen die me zeggen dat ze iets 'hebben gegoogeld' kijk ik altijd een beetje meewarig aan, maar daar kan ik maar beter mee stoppen, wil ik niet als De Grote Meewarige door het leven gaan) (waar was ik? Ik keek dus op Google) hoe vaak 'vingertip' voorkwam, en dat viel me nog niet mee. 2270 keer. 'Vingertop' won het ruimschoots, met 26.700 treffers, maar er waren toch nog een boel dwazen op dat internet te vinden die zomaar 'vingertip' schreven.

En toen sloeg de twijfel toe en keek ik eens in Van Dale. En in Van Dale, dat dikke boek, bleek 'vingertip' gewoon opgenomen. Precies boven 'vingertop'. En Van Dale beweert dat de 'vingertip' de onderkant van de vingertop is. Vermoedelijk nét die onderkant die je nodig hebt bij het grote Albert Heijn-betaalexperiment.

Daar keek ik wel even van op.

V.

BOEKEN VOOR IN DE ZON

Gratis tip: koop de bundel Fasten Your Seat Belt. Twintig verhalen van jonge schrijvers, voor de lage prijs van twaalf euro en vijftig cent, allemaal leuk en spannend, maar mijn verhaal is het best, dat snappen jullie. Gisteren was de presentatie, flessen champagne werden ontkurkt, en later op de avond was iedereen tevreden met het resultaat. Ideaal boek om mee te nemen op vakantie. Op Schiphol moet je zo ongeveer blind zijn wil je het niet zien liggen.

Over vakantie gesproken, ik ga er even twee weken tussenuit. Ook in de koffer:

Ik Jan Cremer 3 - Jan Cremer
Kafka aan het strand - Haruki Murakami
Verzameld Werk - Giorgio Bassini
Black Swan Green - David Mitchell
The Road - Cormac McCarthy
Jonathan Strange & Mr. Norrell - Susanna Clarke

Morgen begint het EK. Ik zal tot en met de kwartfinales de wedstrijden bekijken in een Franse kroeg, waar de klanten om acht uur des ochtends beginnen met een pastis. Gelijk hebben ze. Tegen de tijd dat het erom gaat spannen zal ik terug in Nederland zijn. En dan zal er gewonnen worden.

N.

IK HEB SCHIJNBAAR EEN LITERAIRE THRILLER GESCHREVEN

Uit de 29ste Vrij Nederland Detective & Thriller Gids, over Betamax:

‘Merkwaardig, soms poëtisch proza (met hier en daar zelfs gedichten) van Niels Carels dat weliswaar een crimineel thema heeft, maar toch eerder in het literaire dan in het spannende genre thuishoort. Met veel vaart geschreven, in zeer uiteenlopende stijlen.’

Merkwaardig proza. Ik bezie dat als een compliment.

N.

LAPTOP

Elsie vond het tijd voor een laptop. Ik vroeg me af wat we daaraan zouden hebben, maar ze bleek onvermurwbaar. Het ding staat nu sinds enkele uren aangesloten, en ik zit hier gewoon in de keuken een stukkie te schrijven alsof het niets is. Ik voorspel meer stukkies van mijn hand en, voorwaar, een opleving van deze site. Dat zal ongetwijfeld de zoveelste loze belofte blijken, maar het klinkt allemaal hoopvol, zo vlak voor ons vijfjarig jubileum, wat jullie.

Het gevaar is natuurlijk dat ik, met die laptop bij de hand, elke suffe inval meteen vereeuwig, en dat Niels me algauw van de site bant; jullie zijn bekend met zijn grillen en het zou niet de eerste keer zijn dat hij me het Boze Oog geeft.

Vooralsnog houd ik het bij het volgende: gisteravond las ik voor de zoveelste keer The Catcher in the Rye uit. Aan het einde van die roman der romans gaat Holden met zijn zusje naar de draaimolen. Mijn vraag aan jullie: is (of was) dit een werkelijk bestaande draaimolen? Zo ja, waar bevindt die draaimolen zich exact? (Beelden op Google Earth zijn wel het minste.) Ik zou er graag meer over horen. Hebben jullie ook eens iets te doen.

V.

ON SET

Naast het Tropenmuseum stond een aantal busjes, een fors aggregraat. In een witte Mercedes Vito zat de chauffeur achter het stuur te slapen. Het was warm. Kabels breed als pythons lagen netjes net niet in de bossages. Het skatepark en de tennisbaan zwommen in gefilterd licht. Twee jongens maakten ollies alsof het erbij hoorde.

Mensen liepen heen en weer. Acteurs werden geschminkt. Een beroemde hond verscheen met zijn animal handler. De hond heette Cookie.

Er waren walkie-talkies.

Naast de postbus op wieltjes, stond buiten kader een tafel met flessen water. Koffie. Thee. Broodjes. Het was half twaalf ’s nachts en lunch zou pas om 1 uur geserveerd worden.

De regisseur sprak woorden uit het script en de actrice reageerde. Om haar heen de geluidsman, de director of photography, de best boy, de assistent director, de focus puller, de gaffer, de producer, de setdresser.

Net voordat ik naar huis ging, zag ik de clown. The Joker was er een mietje bij.

Mooie film gaat dat worden.

N.

WILLEM BRAKMAN (1922-2008)

Eens zei mijn moeder me: ‘Waarom stuur je die schrijver niet een brief om hem te vertellen dat je zijn boeken mooi vindt? Voor je het weet is zo’n man er niet meer, en dan heb je er misschien spijt van.’ Toen ze dat zei, was Willem Brakman al 75 jaar, en ik dacht: er zit iets in, de tijd dringt, en wie weet schrijft hij terug. Ik had op dat moment net een stuk over Heer op kamer geschreven voor mijn studie, een van zijn toegankelijker boeken, en ik denk dat mijn brief onder meer over die novelle ging, maar zeker weet ik het niet, want het is alweer enige tijd geleden. Ik stuurde de brief naar zijn uitgever, en twee of drie dagen later al was er een antwoord uit Boekelo. Zijn brieven bleken soms even ondoorgrondelijk als zijn boeken, al lag dat ook aan het doktershandschrift, waaraan ik moest wennen.

‘Brakman ga je alleen lezen omdat het moet voor je studie Nederlands,’ zei iemand me vorige week, en zo is het. Voor mij begon het met Een weekend in Oostende en Het zwart uit de mond van Madame Bovary, twee verplichte boeken tijdens mijn eerste studiejaren, en ik ben de universiteit nog altijd dankbaar voor die kennismaking, want nee, anders was het er misschien nooit van gekomen. Later werd ik gegrepen door Kind in de buurt, Interieur, De graaf van Den Haag en vooral Heer op kamer, dat ik in 1999 opnieuw als onderwerp koos toen ik mijn afstudeerscriptie schreef. Intussen correspondeerde ik zo nu en dan met de auteur, en eens ontving ik een kerstkaart van hem met de woorden ‘Alles is tekst’ - een opmerkelijke kerstboodschap misschien, maar wel een die ik me nu nog steeds herinner.

Het bericht dat hij was overleden - op mijn moeders verjaardag, dat ook nog eens - kwam geheel onverwacht. Enkele dagen daarvoor nog vroeg ik me op deze site af ‘waar de nieuwe Brakman eigenlijk bleef’. De correspondentie was al jaren geleden ten einde gekomen, en ik bleef zijn nieuwe boeken wel kopen, maar hield het lezen ervan steeds minder bij. Toch schrok ik erg van zijn overlijden. In alle in memoriams werd vermeld dat hij amper werd gelezen en dat zijn boeken zelden werden herdrukt. Alsof de man onleesbaar was. Tsk. Zo was het natuurlijk niet. Zijn proza was prachtig en volstrekt uniek; niemand schrijft zulke zinnen. Ook de plotwendingen in zijn romans waren onnavolgbaar, vooral omdat je ze nooit zag aankomen; vaak bladerde ik even terug omdat ik dacht iets te hebben gemist, maar nee hoor, ik had niets gemist. Het stond er gewoon niet in. ‘Treiterproza’ noemde een collega Brakmans werk eens. Vriend Niels verzuchtte tijdens een bespreking van De koning is dood in het tijdschrift Nymph: ‘Bij het lezen kreeg ik gewoon het idee dat er bladzijden waren weggevallen!’ Brakman zelf schreef in zijn essaybundel De jojo van de lezer: ‘Waar u mij verstaat, moet sprake zijn van een misverstand.’

Over misverstanden gesproken: niet alleen werd zijn werk in enkele artikelen die onlangs in diverse kranten over hem verschenen, gekwalificeerd als volstrekt ontoegankelijk, ook vermeldde Teletekst dat een van zijn bekendste werken Portret van een dame was (een boek dat hij nooit schreef; wel is het een van Henry James’ bekendste romans), en vermeldde NRC Handelsblad dat De vadermoorders niet in 1989, maar al in 1982 verscheen. Och och. Intussen koester ik de meer dan vijftig boeken die ik van hem in mijn kast heb staan, en het besef dat ik nog zeker de helft ervan niet heb gelezen; nog zo veel moois te ontdekken! Ja, ik mis Willem Brakman nu al.

V.